Strona główna | Historia biżuterii | Historia obrączki | Mężczyzna | Srebro | Bursztyn | Diament | Magia kamieni  Pierścień Atlantów | Pielęgnacja | Kosmetyki | Książki | Sklep 
 

Wytwarzanie biżuterii łączy w sobie różne aspekty wiedzy naukowej oraz znajomości skomplikowanej technologii. Niektóre czynności mogą być zautomatyzowane, lecz wiele dziś stosowanych technik ma rodowód sięgający tysiącleci.

Złoto było jednym z najwcześniej poznanych metali. Ponieważ występuje w żwirze rzecznym, poza tym wyróżnia się barwą i blaskiem, stosunkowo łatwo je znaleźć. Duża gęstość sprawia, że można je wypłukać ze żwiru rzecznego za pomocą nieskomplikowanych narzędzi.
Złoto jest stosunkowo rzadkim, a przez to kosztownym metalem. Jest on więc cenionym materiałem do produkcji ozdób. Biżuteria bowiem, poza wartością dekoracyjną, funkcjonuje jako oznaka zamożności. Jednak najważniejszym powodem niegasnącej popularności złota jest jego wysoka odporność chemiczna, wskutek czego złoty połysk pozostaje trwały przez wieki. Złoto także nie wchodzi w reakcje z gazami znajdującymi się w atmosferze, nie ulega więc korozji, co więcej jest odporne na działanie wielu kwasów.
Złoto posiada również dość szczególne własności fizyczne, które powodują że jest łatwe w obróbce. Metal ten jest miękki, kowalny i wyjąkowo ciągliwy. Łatwo można nadać mu dowolny kształt za pomocą bardzo prostych narzędzi i niezaawansowanych technologii.

Jednak czyste złoto, ze względu na swą miękkość, nie jest dobrym materiałem jubilerskim. Biżuteria z czystego złota często używana szybko uległaby zniszczeniu. Dlatego złoto stapia się z innymi metalami celem utwardzenia - są to najczęściej srebro, miedź lub platyna. Oprócz lepszej od złota podatności na obróbkę mechaniczną stopy te mają również nieco inny kolor oraz niższą temperaturę topnienia niż czyste złoto.
Zawartość złota (bądź innego metalu szlachetnego) w stopie nazywana jest próbą. Próbę złota można określać w karatach, bądź w promilach. W obu metodach oznacza się wagowo ilość czystego złota znajdującą się w jednostce stopu. Okrślając próbę w karatach podajemy, ile części złota przypada na 24 części stopu, jeśli zaś w promilach to określamy, ile części złota znajduje się w 1000 części stopu. Czyste złoto ma zatem 24 karaty. Inne standardowe stopy to złoto 22-karatowe, 18-, 14- oraz 9-karatowe. Stop 9-karatowy to inaczej próba 375 (w 1 gramie stopu znajduje się 0,375grama złota), 14-karatowy - 583, 18-karatowy - 616, i 22-karatowy - 916.

Próba jest oznaczana na każdym wyrobie z metalu szlachetnego. Znak ten nosi nazwę cechy bądź znaku probierczego, który określa próbę oraz rodzaj metalu. Współcześnie próbę podaje się najczęściej w promilach, natomiast rodzaj metalu jest określany odpowiednim symbolem (na przykład w Polsce dla złota jest to szyszak husarski). Cecha stanowi gwarancję jakości wyrobu jubilerskiego. Wyroby z metali szlachetnych są cechowane przez urzędy probiercze. W niektórych państwach jubilerzy sami cechują swe wyroby, oznaczając je zwykle symbolem pracowni, z której pochodzą oraz symbolem określającym próbę.

Srebro jest miękkim i łatwym w obróbce metalem, również szeroko wykorzystywanym w jubilerstwie. Jest tańsze od złota, cechując się przy tym pięknym połyskiem, o którego zachowanie trzeba jednak pieczołowicie dbać. Jest bardzo dobrze kowalne i ciągliwe - prawie jak złoto. Nie koroduje zbyt łatwo, jednak w powietrzu zanieczyszczonym związkami siarki szybko pokrywa się czarnym nalotem siarczku srebra.
Czyste srebro, podobnie jak złoto, jest zbyt miękkie, by można było wytwarzać z niego biżuterię, więc tak jak złoto jest stapiane z innymi metalami. Najczęściej spotyka się wyroby srebrne prób 958 oraz 925. Znakiem wyrobu srebrnego jest głowa kobiety w chustce.

Platyna została odkryta dopiero w czasie podboju Ameryki. Co ciekawsze Hiszpanie początkowo niezbyt cenili ten metal, nazywając go pogardliwie sreberkiem z racji pewnego podobieństwa do srebra. Dziś jest to materiał cenniejszy od złota. Jest to biały metal, także łatwy w obróbce, bardzo miękki i nie reagujący prawie z niczym. W przeciwieństwie do srebra nie koroduje w atmosferze zanieczyszczonej związkami siarki. Zwykle wyroby z platyny posiadają próbę 950.

Wiele wyrobów jubilerskich jest kompozycją metalu i kamieni szlachetnych, półszlachetnych, bądź dekoracyjnego materiału pochodzenia organicznego, takiego jak gagat, bursztyn, perły, kość słoniowa lub koral. Gagat jest czarnym, skamieniałym drewnem drzew iglastych, i przypomina nieco węgiel. Bursztyn to z kolei skamieniała żywica takich drzew, o kolorze od żółtego do brązowego, przeźroczysta lub matowa. Najwięcej bursztynu występuje na południowym wybrzeżu Morza Bałtyckiego, czyli także w Polsce. Kość słoniowa pochodzi głównie z kłów słoni, lecz mogą to być także zęby morsów, hipopotamów lub narwali. W tych miękkich materiałach doskonale rzeźbi się, otrzymując bardzo piękne ozdoby. Ostatnio jednak ze względu na ochronę środowiska, na handel kością słoniową nałożono ograniczenia.

Perły tworzą się wewnątrz muszli różnych gatunków małży, w tym ostryg oraz perłopławów. Małż tworzy perłę, otaczając ciało obce (na przykład ziarno piasku) masą perłową znajdującą się na wewnętrznej powierzchni muszli. Perła rośnie, gdy małż nakłada nowe warstewki masy perłowej na stare warstwy. Perły można "hodować", umieszczając w ciele małża niewielkie ciała obce. Po kilku latach (2-7) muszla małża jest rozbijana w celu pozyskania wyrośniętych pereł. Metoda sztucznej "hodowli" pereł została opracowana na krótko przed pierwszą wojną światową przez Japończyka Mikimoto. W polskich Sudetach spotykano kiedyś małże perłoródki, które także tworzyły niewielkie perły o niezbyt dużej wartości. Dziś prawdopodobnie całkowicie wyginęły, gdyż są bardzo czułe na zanieczyszczenie wody.
Inny materiał jubilerski pochodzenia organicznego - koral, jest szkieletem drobnych jamochłonów morskich - koralowców. Koralowce w ciepłych morzach tworzą olbrzymie rafy koralowe, w których żyją miliardy osobników różnych gatunków, znacznie przeobrażając dno. Jednak w jubilerstwie wykorzystywane są szkielety koralowców z chłodniejszych mórz. Koral szlachetny z Morza Śródziemnego żyje w niewielkich koloniach w kształcie drzewek o wysokości do 30 centymetrów. Jego czerwony szkielet był wykorzystywany do produkcji biżuterii już w starożytności.

Wiele minerałów cechuje się własnościami czyniącymi z nich wspaniały materiał jubilerski. Różne kamienie szlachetne składają się często z tego samego związku chemicznego, z domieszką różnych zanieczyszczeń. Przykładem niech będzie kwarc, czyli dwutlenek krzemu. Może on występować jako biały przejrzysty kryształ górski, jako szary bądź brązowy agat, czarny onyks, żółte tygrysie oko, żółtawy cytryn, zielony awenturyn, bądź fioletowy ametyst. Za różną barwę wymienionych minerałów odpowiadają niewielkie domieszki innych związków chemicznych.
Większość naturalnych kamieni szlachetnych ma po wydobyciu formę nieregularnych, nieatrakcyjnych brył. Wykwalifikowany i zdolny jubiler potrafi tak przeciąć i oszlifować przezroczyste kamienie, by błyszczały w świetle. Sposób cięcia i szlif kamienia określają zarówno konwencje, jak również struktura krystaliczna. Spośród wszystkich kamieni szlachetnych największą sławę, cenę oraz popularność zdobyły diamenty.
Cena kamienia szlachetnego zależy od wagi oraz jakości. Wagę kamienia określa się w karatach. Karat taki jest równy jednej piątej części grama (200 miligramów). Oszlifowany diament o przekątnej 6,5 mm ma wagę około 1 karata.

Twardość materiału decyduje o jego trwałości podczas eksploatacji na przykład jako biżuterii. Twardość wyrażana jest we względnej skali Mohsa. Skala opiera się na twardościach dziesięciu popularnych minerałów o wzrastającej twardości od talku (1), przez kalcyt (3), topaz (8) do diamentu (10). W tej skali twardość bursztynu wynosi 2,2; kości słoniowej - 2,5; pereł - 3; koralu i gagatu - 3,5 a kwarcu - 7. Rubiny i szafiry posiadają twardość - 9. Tylko diamenty są od nich twardsze. Miękkie materiały organiczne wymagają starannej ochrony, jeśli są używane do wyrobu biżuterii. Twardsze minerały można umieszczać w eksponowanych miejscach bez szczególnej ochrony, nie narażając ich przy tym na zniszczenie.

Większość współcześnie stosowanych technik jubilerskich powstała około 2000 lat przed naszą erą. Należą do nich cięcie, piłowanie, wycinanie, wiercenie, kucie, grawerowanie, wyciąganie drutów, odlewanie, polerowanie, lutowanie oraz osadzanie kamieni. Zmieniły się jednak narzędzia.
We współczesnej pracowni jubilerskiej spotykamy narzędzia umożliwiające stosowanie wszystkich tych technik. Większość stanowią narzędzia ręczne, niewielka część ma napęd elektryczny.
Każdy jubiler może samodzielnie dokonywać wszystkich operacji związanych z produkcją danej sztuki biżuterii, jednak wielu powierza poszczególne etapy procesu technologicznego specjalistom, którzy na przykład osadzają kamienie, polerują, grawerują. Specjalista polerujący gotowy wyrób zwykle osiągnie znacznie lepszy efekt, niż mógłby uzyskać zwykły jubiler.
Jubilerzy używają ręcznych walcarek do rozwalcowywania metalu na żądaną grubość. Następnie wycinają niewielkie kawałki metalu za pomocą niewielkiej wyrzynarki, czyli piły do otworów. Wiercąc otwory używają elekrycznych wiertarek z giętkim wałkiem, jednak niektórzy wolą tradycyjne wiertarki ręczne. W trakcie dalszego kształtowania i wygładzania krawędzi używane są pilniki. Kawałki metalu są wyginane przy użyciu kleszczy. Młotki i podbijaki służą do rozciągania lub ściskania metalu. Kształty kopulaste są tworzone przez wytłaczanie blach z użyciem odpowiednich form i stempli.
By ułatwić obróbkę metalu, jest on zmiękczany przez wyżarzanie. Metal podgrzewa się do koloru ciemnoczerwonego, a następnie chłodzi. Źródłem ciepła są palniki gazowe. Aby uzyskać wyższą temperaturę płomienia, potrzebną przy lutowaniu lub topieniu metalu, wdmuchuje się w niego powietrze albo prosto z płuc, albo za pomocą elektrycznych sprężarek.
Lutowanie jest techniką umożliwiającą łączenie ze sobą różnych kawałków metali. Łączone części są rozgrzewane i powlekane stopionym lutem, będącym stopem metalu łączonego. Lut łączy oba elementy, tworząc spoinę. Potem całość jest chłodzona, czyszczona, szlifowana i polerowana, by nadać jej atrakcyjny wygląd.

Jubilerzy produkujący pojedyncze egzemplarze biżuterii wytwarzają ich części składowe poprzez wytłaczanie z arkusza metalu, bądź poprzez odlewanie. Również w masowej produkcji biżuterii wykorzystuje się te techniki, jednak tu wyrób musi zostać tak zaprojektowany, aby mógł być łatwo produkowany w takiej technologii.